فرست لاس چیست؟ (FiRST LOSS)

فرست لاس یااولین خسارت یا اولین آتش سوزی در مواردی است که محاسبه کل ارزش مورد بیمه به طور دقیق مشکل می باشد  ویا امکان اینکه کل مورد بیمه بر اثر تحقق خطر بیمه شده (آتش سوزی یا انفجار)از بین برود وجود ندارد،یعنی اینکه اموال بیمه شده در سطح جغرافیایی وسیعی پراکنده اند وفاصله زیادی بین ریسک های محل مورد بیمه وجود دارد که اگر  آتش سوزی و یا انفجاری رخ دهد تنها بخشی از آن دچار خسارت می شود ،در اینگونه موارد منطق  بیمه گزار ایجاب می کند  به اندازه ارزش آن قسمت از ریسکی که خطر مورد نظر وی را تهدید می کند پوشش بیمه ای خریداری نماید.

بیمه گر نیز از آنجاییکه تهیه پوشش اتکایی برای ریسک های با سرمایه سنگین برایش مشکل است ویا واگذاری آن  برایش مقرون به صرفه نیست صدور بیمه نامه بر اساس فرست لاس را ترجیح می دهد.

در بیمه نامه فرست لاس تعهد بیمه گر در هر حادثه ، به مراتب کمتر از ارزش کل مورد بیمه است ،ولی حق بیمه بر اساس کل سرمایه مورد بیمه محاسبه می گردد ولیکن چون تعهد بیمه گر محدود به بخشی از سرمایه است حدود 30 الی 40 درصد تخفیف در حق بیمه  کل آن منظور می گردد.

یک روش دیگر صدور بیمه نامه براساس فرست لاس این است که بیمه گزار جهت آن بخش از ریسکی که احساس خطر بیشتری می کند بیمه نامه خریداری نموده و از بیمه نمودن کل سرمایه مورد بیمه خود صرف نظر می نماید که در این حالت بیمه گر چون خودرا مواجهه با خطرناکترین بخش ریسک میداند نرخ حق بیمه را به مراتب بیشتر از نرخ متعارف بیمه نامه در نظر می گیرد چون در این روش بیمه گر صرفا" میزان MPL را بیمه نموده است.

به همین منظور بیمه گری که قصد صدور  بیمه نامه ای را براساس فرست لاس دارد ،حتما" باید بداند حداکثر خسارت احتمالیMPL(maximum possible loss) براثر تحقق خطرات مورد بیمه چقدر است تا براساس آن بیمه نامه را صادر نماید.

بنابراین دانستن MPL(حداکثر خسارت احتمالی )در موارد بیمه ای که قصد صدور بیمه نامه براساس فرست لاس را دارند بسیار اهمیت دارد به همین منظور سقف تعهد بیمه گر در بیمه نامه فرست لاس معمولا" مساوی ویا کمتر از میزان MPLباید باشد تا توازنی در پذیرش ریسک ودریافت حق بیمه وجود داشته باشددر غیر اینصورت صدور بیمه نامه بر اساس فرست لاس مفهومی نداردوعملا" کاری غیر فنی است.    

MPL((maximum possible loss عبارت است از حداکثر میزان خسارتی تخمینی که در ازای یک نوع حادثه ی مشخص مثل آتش سوزی یا انفجار (غیر از آتش سوزی و انفجار ناشی از اعمال تروریستی ،آتش سوزی عمدی ،حوادث فاجعه آمیز طبیعی مثل زلزله و سقوط هواپیماو آتش سوزی های ناشی ار حوادث فاجعه آمیز) در طول اعتبار بیمه نامه به موضوع بیمه وارد خواهد شد  و به صورت درصدی از ارزش کل مورد بیمه توسط کارشناس بازدید اولیه و ارزیاب ریسک  بیان می‏شود.

در تعریف MPLگفته می شود زمانی که آتش سوزی رخ می دهد ، هیچیک از سیستم های اطفاء حریق کار خودرا به درستی انجام نمی دهند و در واقع کارایی خودرا از دست داده و آتش سوزی یا خود به خود با مانع برخورد می کند و خاموش  می شود و یا هیچ موادی برای سوختن باقی نمی ماند .

EML(estimated maximum loss) عبارت است از میزان خسارت ممکنی که در ازای حادثه ای به موضوع بیمه وارد شده است و به صورت درصدی از ارزش کل موضوع بیمه توسط ارزیاب خسارت(loss adjuster) برآورد می شود.

در تعریف EMLگفته می شود زمانی که آتش سوزی رخ می دهدکلیه سیستم های اطفاء حریق کار خود را به درستی انجام می دهند و هیچ سیستمی از کار نمی افتد و آتش بوسیله نیرو های امداد و نجات اطفاء می گردد. لذا مقدار خسارت ایجاد شده حداکثر خسارت ممکنی است که رخ داده است.

شرکت بیمه اتکایی سویس ری با اقتباس از سازمان اروپایی CEA(comity Europenes assurance)MPLوEML را اینگونه تعریف می کند:

MPLحداکثر خسارت در حالی است که آتش سوزی واقع شود و هیچ یک از سیستمهای اطفاء حریق نتوانند به وظایف خود عمل کنند و آتش سوزی خود به خود با مانع برخورد نماید و یا موادی برای سوختن باقی نماند و آتش خاموش شود.

EMLمورد بیمه در حالت عادی و نرمال خود قرار دارد و کلیه تأسیسات و سیستمهای اطفایی در حد مورد انتظار مورد استفاده قرار می گیرند و موثر واقع می شوند و شرایط غیر عادی و اتفاقی نیست.  

با دو تعریف بالا در می یابیم که MPL در زمان ارزیابی سطح ریسک موضوع بیمه به منظور پذیرش ریسک برای بیمه نمودن  کاربرد داشته، لیکن EML برای تعیین ارزش خسارت پس از وقوع حادثه برای تعیین میزان خسارت به کار می رود.

مقدار EML یا MPL در یک مورد بیمه ویا  سیستم (اعم از یک ماشین، یک ساختمان، یک مجموعه ی ساختمانی و ...) را می توان هم به صورت درصدی از ارزش کل مورد بیمه و هم به صورت تفکیک شده برای هر یک از اجزای مورد بیمه که قابل تفکیک هستند محاسبه کرد.

 به عنوان  مثال برای یک نیروگاه می توان MPL (حداکثر خسارت احتمالی )کل نیروگاه را به صورت درصدی از ارزش کل نیروگاه محاسبه کرد و یا در صورت قابل تفکیک بودن  برای هر یک از اجزای نیروگاه (مثلاً بویلر، کندانسور، توربین و ...) به طور جداگانه محاسبه را انجام داد.

به علاوه مقدار MPL را می توان در ازای حوادث و خطرات گوناگون  تحت پوشش مورد بیمه نیز  به تفکیک بیان کرد. به طور مثال برای یک نیروگاه اعلام کرد MPL حاصل از انفجار 60% و MPL حاصل از آتش سوزی 45% است.

روش محاسبه­ی MPL

درست است که بیمه گران برآورد MPLرا ابزاری در روش پذیرش خطر می دانندولی نحوه محاسبه آن از یک کشور به کشور دیگر و حتی از یک کارخانه به کارخانه دیگر متفاوت است.هیچوقت دو کارشناس نمی توانند در محاسبات و برآورد خود، از میزان MPLواحد و یکسانی در یک ریسک برخوردار باشند ،به همین منظور محاسبه دقیق MPLکار بسیار حساس و در خور کارشناسان متخصص است،زیرا ذره ای خطا در محاسبه میزان MPLهم بیمه گر و هم بیمه گران  اتکایی را به بی راهه هدایت می کند ،لذا اگر  بیمه گری در سهم واگذاری اتکایی خود محاسبه دقیقی از میزان MPLاظهار شده خود نداشته باشد و در زمان بروز حادثه ،میزان خسارت وارده بیش از میزان MPLاعلامی آنها باشد جریمه خواهند شد.به همین منظوربهترین و قابل اعتمادترین روش برای محاسبه ی MPL استفاده از داده های آماری است. در اینجا با یک مثال چگونگی محاسبه را شرح می دهیم؛

فرض کنیم آمار موجود خسارت های ناشی از وقوع اتصال های  کوتاه شبکه برق در توربین های تعدادی نیروگاه گازی مدل V94-2به شرح جدول 1 باشد:

جدول1: آمار میزان خسارت وارده به توربین مدل V94-2نیروگاه های گازی مختلف به علت اتصال کوتاه

نام نیروگاه	میزان خسارت وارد به توربین [%]
A	10
B	15
C	60
D	25
E	12

 

بر اساس تعریف ارائه شده از MPL، حداکثر خسارت احتمالی ناشی از اتصال کوتاه در نیروگاه های مورد بررسی برابر با 60% است. بدیهی است EML برآورد شده برای نیروگاه A برابر با 10% ، نیروگاه B برابر با 15% و نیروگاه C60%و... است.

مشکل عمده در استفاده از این روش، محدودیت دسترسی به آمار تفکیکی هر توربین برای انواع نیروگاه ها می باشد.

روش دیگری نیز برای محاسبه ی MPL وجود دارد که عبارت است از تفکیک ریز اجزای سیستم و تعیین سطح آسیب پذیری آن در برابر هر حادثه.

به طور مثال یک توربین شامل Casing ، گیربکس، پره ها و شفت می باشد. ارزش هر یک از این بخش ها نیز مشخص است. برای تعیین MPL  ناشی از اتصال کوتاه شبکه، لازم است اثر اتصال کوتاه بر تک تک این اجزا تعیین شود. چگونگی اثرگذاری اتصال کوتاه بر اجزای سیستم را می توان از شبیه سازی یا تجربه تعیین کرد.در اینجا، وقوع شدیدترین اتصال کوتاه در شبکه، منجر به ایجاد تنش های شدید در شفت و نهایتاً شکستن آن خواهد شد. در پی شکستن شفت، پره های توربین نیز از بین خواهند رفت. بنابراین MPL در این حالت عبارت است از

 

  

          ارزش شفت + ارزش پره ها

100 × ----------------------------------- = (اتصال کوتاه) MPL

                  ارزش کل توربین

 

 

 

 

لازم به یادآوری است، برای هر نوع حادثه ای بر اساس آمار میزان خسارت واقع شده، سطح وقوع یا احتمال وقوع خسارت محاسبه می شود. به نوعی می توان با استفاده از داده های آماری میزان شدت و تواتر خسارات را بررسی کرد. برای مثال گفته می شود در 5 درصد نیروگاه ها اتصال کوتاه با تواتر کم و  شدت زیاد و در 10 درصد نیروگاه ها آتش سوزی با تواتر زیاد و شدت کم و بعضا" با تواتر کم و شدت زیاد  در توربین رخ می دهد.

تفاوت بین EML و PML

1) EML (Estimated Maximum Loss)

حداکثر خسارت تخمینی است درحالتیکه عوامل ساختاری (structural factors)، عوامل تکنولوژیکی (technological factors) و عوامل انسانی (human factors) هر سه بخوبی عمل کنند.

2) PML (Probable Maximum Loss)

حداکثر خسارت احتمالی است درحالتیکه از سه عامل فوق فقط عامل ساختاری بخوبی عمل نماید.

بنابراین:

PML › حداکثر خسارت قابل وقوع › EML

ارزیابی خسارت در بیمه آتش سوزی

 

ارزیابی خسارت عبارت است از هزینه جبران خسارت به طوری که مورد بیمه به حالت قبل از حادثه برگردانده شود و شامل بازسازی ساختمان و تاسیسات مورد بیمه ، تعمیریا خرید لوازم خسارت دیده یا از بین رفته خواهد بود .

پس از ابلاغ امر کارشناسی از سوی شرکت بیمه ، کارشناس منتخب ضمن مراجعه به شرکت بیمه ،پرونده مربوطه را مطالبه و عملیات کارشناسی را به شرح ذیل به انجام رسانده و گزارش آنرا در فرم گزارش خسارت آتش سوزی تهیه و به شرکت بیمه ارائه نماید .

1- مطالعه دقیق بیمه نامه و الحاقیه ها و ضمائم مربوطه به خصوص گزارش بازدیداولیه که قبل از صدور بیمه نامه انجام گرفته است .

2- بازدید از محل وقوع خسارت یا حادثه و حصول اطمینان از تحت پوشش قرار داشتن محل حادثه و تطبیق نشانی و مشخصات محل حادثه با نشانی و مشخصات مندرج در بیمه نامه .

3- بررسی دقیق علت و کانون شروع حادثه

4- بررسی دقیق اموال و مواضع و تاسیسات خسارت دیده ،و در صورتی که جهت بررسی دقیق تر نیاز به اقداماتی نظیر تفکیک و جداسازی لوازم باشد، نحوه ی جداسازی و چگونگی انجام آن به بیمه گذار تفهیم و پس از تفکیک مجدداً مورد بازدید قرار گیرد .

5- ارزش هر یک از اموال ، لوازم ، ساختمان یا تاسیسات آسیب دیده در زمان بلا فاصله قبل از حادثه را به دقت و به صورت تفکیک شده تعیین نماید .

6- پس از انجام مراحل فوق و برآورد خسارات ، گزارش خسارت آتش سوزی را طبق فرم گزارش خسارت(كه در  صفحات بعد آمده است)  وشامل موارد ذیل می باشند به شرکت بیمه ارائه نماید :

- درج شماره بیمه نامه ، مشخصات بیمه گذار و آدرس دقیق محل مورد بازدید

- شرح مورد بیمه و توضیح مختصر در مورد لوازم ،اموال ، ساختمان و تاسیسات بیمه شده

- شرح نحوه ، استقرار اموال و در صورت لزوم کروکی محل حادثه .

- درج تاریخ ، چگونگی و علت حادثه .

- شرح مورد بیمه در زمان بازدید و اینکه مورد بیمه پس از حادثه در چه وضعیتی قرار دارد .

- درج ارزش مورد بیمه در زمان بلافاصله قبل از حادثه .

- شرح روش بر آورد خسارت (قیمت روز ، فهرست بهاء ، فاکتور خرید ، دفاتر و ...)

- برآورد مبلغ خسارت شامل هزینه پاکسازی محل حادثه ، هزینه تعمیر یا جایگزینی اموال ، تاسیسات و ساختمانهای خسارت دیده

- در صورت وجود لوازم و اموال قابل بازیافت ؛ ارزش اموال بازیافتی مشخص گردد.

- تعیین درصد استهلاک اموال ، لوازم ، تاسیسات یا قسمت هائی از ساختمان که با گذشت زمان دچار استهلاک می شود .

 

كارشناسي بازديد اوليه بيمه هاي آتش سوزي

يكي از اقدامات بيمه گران وصادر كنندگان بيمه نامه ها قبل از صدور بيمه نامه كارشناسي بازديد اوليّه ويا كارشناسي صدور است.البته استفاده اصطلاح بازديد اوليّه بدين معني نيست كه بازديد ثانويّه اي هم  داشته باشيم،بلكه استفاده از اين اصطلاح بيشتر در صنعت بيمه به اين معني بكار مي رودكه بيمه گران قبل ويا بعد از صدور بيمه نامه ها بازديدي از موضوع مورد بيمه ويا ريسك مورد نظر خواهند داشت.البته بسيار ديده مي شود كه بيمه گران بنا به رعايت اصل حسن نيت از طرف بيمه گذار ،كليّه مطالبي را كه در فرم پيشنهاد از طرف بيمه گذار بيان مي گرددرا عاري از اظهار نظر ناصحيح تلقي مي نمايند و بطور كلي از موضوع موردبيمه بازديدي به عمل نمي آورند كه اين عمل به سابقه بيمه گذار ، موضوع مورد بيمه ،سرمايه ايي كه موضوع مورد بيمه ويا پروژه دارد وعوامل مختلف ديگر بستگي دارد .

صاحبنظران و كارشناسان بيمه به اهميت بازديد اوليّه جهت شناسايي ريسك و خطراتي كه بيمه گران را در حين مدت بيمه نامه تهديد مي نمايد تاكيد بسياري دارند ،زيراهر موضوع مورد بيمه مي تواند در طول مدت بيمه نامه بيمه گران را به هر شكلي تهديد نمايد لذا رعايت اصول بازديد اوليّه و آناليز ريسك كمك شاياني به بيمه گران خواهد نمود بنابراين كارشناسان بازديد اوليّه مي بايست با حضور در محل وبررسي تحليلي ريسك نظرات خود را با دقت بالايي در گزارشات خود بيان نمايند در اين خصوص فرم هاي بازديد اوليّه گوناگوني در صنعت بيمه كشوروجود دارد ولي آنچه كه مي بايست توسط كارشناسان به دقت به آن اشاره گردد در ذيل آمده است:.......ادامه در کتاب اصول کارشناسی صدور وخسارت در بیمه های بازرگانی بهروز روزبه ومجید نظری ماتک

تعریف بیمه آتش سوزی :

موضوع بیمه آتش سوزی تامین و جبران زیان های مالی و مادی است که بر اثر وقوع آتش سوزی ، صاعقه ، انفجار به اموال و دارائی های مورد بیمه وارد می شود . بنابراین اصل غرامت ، اصل جانشینی ، اصل حسن نیت و  اصل نفع بیمه ای و قاعده نسبی سرمایه ( ماده 10 قانون بیمه ) و اصل مشارکت ( فرانشیز ) بر آن حاکم است . خسارت قابل پرداخت در بیمه آتش سوزی نمی تواند از ما به التفاوت ارزش هریک از اقلام بیمه شده بلافاصله قبل و بعد از وقوع حادثه و یا در صورت خسارت کلی از مبلغ بیمه شده هریک از اقلام خسارت دیده تجاوز نماید .

در بیمه آتش سوزی موارد دیگری هم وجود دارد که جبران آن در تعهد بیمه گر است . مانند خسارت های ناشی از دود حاصل از آتش سوزی ، خسارت هایی که در هنگام اطفای حریق و نجات اشیاء بیمه شده به آنها وارد می شود. همچنین در بیمه آتش سوزی خطرات اضافی را نیز می توان در صورت موافقت بیمه گر و دریافت حق بیمه اضافی بیمه نمود .

خطرات اضافی قابل ارائه در بیمه آتش سوزی  عبارتند از : زلزله ، آتش فشان، سیل و طغیان آب ، طوفان و گرد باد و تند باد ، ترکیدگی لوله آب ، طغیان ناشی از آب باران و ذوب برف ، سقوط هواپیما و قطعات آن ، هزینه پاکسازی ، برخورد جسم خارجی ،رانش و ریزش ،خسارات ناشی از نشت گاز در سرد خانه ،خطر سقوط و قطعات منفصله از خودرو، خسارت ناشی از فروکش کردن چاه فاضلاب ،که در صورت درخواست بیمه گذار و موافقت بیمه گر و اخذ حق بیمه اضافی در بیمه نامه درج گردیده و خسارت ناشی از آنها قابل پرداخت می باشد . مبلغ بیمه شده در بیمه آتش سوزی باید برابر ارزش واقعی مورد بیمه در لحظه قبل از حادثه باشد ،در غیر اینصورت دو حالت ذیل ممکن است وجود داشته باشد:

الف-  در صورتی که مبلغ بیمه شده بیش از ارزش واقعی مورد بیمه باشد و یا پس از صدور بیمه نامه ،قیمت آن کاهش یابد بیمه گر باید مبلغ خسارت واقعی را پرداخت خواهد نمود و تعهد بیمه گر همان قیمت واقعی مورد بیمه خواهد بود نه سرمایه بیمه شده .

ب – در صورتی که مبلغ بیمه شده کمتر از ارزش واقعی مورد بیمه باشد ، خسارت به نسبت مبلغ بیمه شده و ارزش واقعی بیمه پرداخت می شود .

2-3: وظایف بیمه گذاران در زمان وقوع حادثه :

در صورت وقوع حادثه بیمه گذار موظف است :

- حداکثر ظرف مدت 5 روز از زمان اطلاع از وقوع حادثه :بیمه گذار را مطلع نماید .

- حداکثر ظرف مدت 10 روز از زمان اطلاع از وقوع حادثه ، باید شرح حادثه فهرست اشیاء نجات داده شده ،محل جدید آنها و مبلغ تقریبی خسارت را برای بیمه گر ارسال دارد .

- برای جلوگیری از توسعه خسارت در زمان حادثه یا بعد از آن ، کلیه اقدامات لازم را به عمل آورد .

- بدون اجازه شرکت بیمه تغییراتی که تشخیص علت حادثه یا ارزیابی آنرا مشکل نماید در مورد بیمه انجام ندهد .

- ضمن همه گونه همکاری با شرکت بیمه : حداکثر تا 15 روز بعد از اطلاع از وقوع حادثه فهرست اموال و تاسیسات موجود در روز حادثه و اموال از بین رفته و آسیب دیده و در صورت نیاز قیمت آنها را در اختیار شرکت بیمه قرار دهد .

3-3 : استثنائات بیمه آتش سوزی :

در بیمه آتش سوزی خسارات وارده به موارد ذیل استثناء بوده و بیمه گر هیچ تعهدی در مورد پرداخت خسارت آنها ندارد مگر اینکه در بیمه نامه صراحتاًشرط شده باشد .

- خسارت وارده به پول ، اوراق بهادار ، اسناد ، فلزات قیمتی به هر شکل ، جواهرات و مروارید ، سنگهای قیمتی ، هرگونه اسناد و نسخ خطی و همچنین هزینه بازسازی نقشه ،جمع آوری مجدد اطلاعات و یا تنظیم دفاتر بازرگانی .

- خسارت ناشی از جنگ ، آشوب و بلوا ،اعتصاب ،قیام ، انقلاب ،کودتا ،اغتشاشات داخلی یا اقدامات احتیاطی مقامات نظامی و انتظامی .

- زمین لرزه ، آتشفشان ،ریزش زمین ،سیل ،طغیان رودخانه ،حریق تحت الاراضی و یا حوادث آسمانی  .

- انفجار مواد منفجره مانند دینامیت ،تی ان تی و باروت

- فعل و انفعالات هسته ای .

- خسارت وارده به موتورها و ماشین های برقی در نتیجه اتفاقات که در داخل موتورها و ماشینهای مزبور به وقوع بپیوندد مانند اتصالات و اثرات ناشی از جریان برق ،پاره شدن عایق ، جرقه زدن ، بارزیاد .لکن خساراتی که در نتیجه اتفاقات مذکور در سایر قسمت های مورد بیمه بروز نماید تحت پوشش خواهد بود .

تاريخچة بيمه‌هاي آتش‌سوزي

بيمة آتش‌سوزي يكي از قديمي‌ترين رشته‌هاي بيمه‌اي است. در سال 1666 ميلادي حريق بسيار بزرگي در لندن اتفاق افتاد كه بيش از 11 ميليون ليره به پول آن زمان خسارت به بار آورد و بسياري از اماكن و ساختمانها و منازل شهر را نابود كرد بصورتي كه بعد از سه ماه هنوز از بعضي بقاياي بجا مانده از آتش، دود بلند مي‌شد. پس از اين بلاي عظيم مسئولين امور به دانشمندان و انديشمندان متوسل شدند تا راهي بيابند بلكه از تكرار اين مساله‌ در آتيه جلوگيري گردد. نتيجه بررسيهاي چندين ساله اين شد كه چون دانش زمان قادر به پيش‌بيني، پيشگيري و مبارزه با آتش‌سوزي دامنه‌دار نمي‌باشد، چاره منحصر بفرد در تقسيم خسارت بين عده هر چه زيادتري از سازمانهاي اقتصادي، صاحبان سرمايه و مردم ذينفع است تا آتش‌سوزي لااقل تحمل‌پذير گشته و خسارات وارده يك باره يك سازمان اقتصادي يا يك فرد را از بين نبرده و پس از حريق باز بتوانند به كسب و كار سابق ادامه دهند و به اين ترتيب بود كه بيمة آتش‌سوزي پا به عرصه وجود نهاد.

موضوع بيمه‌هاي آتش‌سوزي

بيمة آتش‌سوزي از زير شاخه‌هاي بيمة اموال بوده و تابع اصل غرامت مي‌باشد بنابراين در بيمه‌هاي آتش‌سوزي خسارات فيزيكي و مادي و مالي مورد تامين قرار مي‌گيرد نه خسارات جاني و بدني.

 انواع خطرات تحت پوشش در بيمه‌هاي آتش‌سوزي

1-   خطرات اصلي شامل حريق، انفجار و صاعقه.

2-خطرات تبعي كه همراه با خطرات اصلي تحت پوشش قرار مي‌گيرند و قريب 30 خطر را شامل مي‌گردند كه عبارتند از زلزله، طوفان، سيل، سرقت، تركيدگي لوله آب و غيره كه در ادامه به تفصيل مورد بررسي قرار خواهند گرفت.

 ويژگي‌هاي خطرات اصلي

الف– خطرها از يكديگر تفكيك نشده و هر سه خطر با هم تحت پوشش قرار مي‌گيرند به عبارت ديگر بيمه آتش‌سوزي معمولي شامل خطرهاي حريق، انفجار و صاعقه مي‌باشد.

ب- خطرهاي اصلي به‌صورت مستقل ازخطرهاي تبعي مي‌توانند تحت پوشش قرار گيرند.

ج- معمولاً شامل فرانشيز نيستند.

 ويژگيهاي خطرات تبعي:

الف- هر يك از خطرها نرخ جداگانه‌اي دارند كه در صورت تحت پوشش قرار گرفتن، نرخ آن به نرخ خطرهاي اصلي اضافه مي‌شود.

ب- خطرهاي تبعي مستقل از خطرات اصلي نمي‌توانند تحت پوشش قرار گيرند به عبارت ديگر اموال و داراييهاي بيمه‌گزار ابتدا مي‌بايست تحت پوشش خطرهاي اصلي قرار گيرند تا بتوانيم خطرات تبعي را نيز بيمه كنيم.

ج- معمولاً شامل فرانشيز هستند.

آشنایی با خطرات اصلی

 آتشFIRE

  آتش نتيجه يك عمل شيميايي است كه از تركيب اكسيژن، حرارت و يك ماده قابل اشتعال به دست مي‌آيد بدين طريق كه اكسيژن با كربن اجسام تركيب شده و توليد انيدريد كربنيك co2 مي‌نمايد و گاهي هم توليد اكسيدكربن نموده و در اثر اين فعل و انفعال شعله و حرارت توليد مي‌كند.

آتش‌سوزي: سوختن يا به صورت كنترل شده به منظور خاص مثلاً توليد انرژي انجام مي‌گردد و يا به صورت آتش‌سوزي آثار زيانبار از خود بر جاي مي‌گذارد. آتش‌سوزي هنگامي مصداق پيدا مي‌كند كه سوختن به طور ناخواسته در محل نامناسب اتفاق بيفتد و يا شعله كنترل شده در اثر خارج شدن از حريم امن خود به اشياء مجاور سرايت نموده و با بر جاي گذاردن آثار سوختگي ايجاد خسارت نمايد.

آتش‌سوزي داراي معني و مفهوم جامع‌تري از آتش مي‌باشد. هر آتشي، آتش‌سوزي نيست ولي هر آتش‌سوزي يك آتش است.

آتش سوختني است همراه با نور ولي ظهور نور تنها منوط به ظهور شعله نيست بلكه گداختن (قرمز شدن) و يا سوختن را تكميل مي‌نمايد. براي اينكه بتوان به آتش نام آتش‌سوزي داد ميبايست به دو نكته اساسي توجه نمود: طريقه بوجود آمدن آتش‌سوزي و قدرت توسعه آن.

 

الف) طريق بوجود آمدن آتش‌سوزي:

آتش مي‌بايست يا از يك منبع حرارتي غير قابل كنترل سرچشمه گرفته و يا اينكه منبع حرارتي معين كنترل شده‌اي را ترك نموده باشد.

تا زماني كه آتش منبع حرارتي را ترك نكرده است نمي‌توان به آن آتش‌سوزي اطلاق نمود. بنابراين خسارت وارده به اشياء داخل منبع حرارتي كنترل شده يا به بدنه آن جزو خسارات بيمه آتش‌سوزي محسوب نمي‌شود.

آتش به دو طريق بوجود مي‌آيد:

الف) آتشي كه از يك منبع حرارتي غير قابل كنترل سرچشمه مي‌گيرد آن آتش‌هايي هستند كه معمولاً بدون دخالت انسان توليد مي‌شوند. مثل آتش پس از انفجار يا آتش در اثر اتصال سيم برق يا آتش در نتيجه سوختن خود بخود.

ب) آتشي كه در داخل يك منبع حرارتي معين كنترل شده وجود دارد كه اين نوع آتش داراي سه حالت مي‌باشد:

· در داخل يك منبع مي‌سوزد مانند هيزمي كه در داخل بخاري مشتعل است اين آتش به منزل آتش‌سوزي نيست.

· منبع را ترك مي‌كند مانند آتش‌ شعله اجاق گاز كه در نزديكي يا زير پرده‌اي قرار گرفته و موجب آتش گرفتن پرده مي‌شود. در اينجا آتش منبع خود را كه اجاق گاز بوده، ترك نموده و به يك شيء ديگر (پرده) سرايت نموده است اين آتش‌ به منزله آتش‌سوزي است.

· از يك منبع حرارتي معين كنترل شده به يك منبع حرارتي معين كنترل شده ديگر سرايت مي‌نمايد مانند آتش زدن هيزم داخل يك بخاري بوسيله يك كبريت مشتعل در اينجا آتش از كبريت مشتعل (منبع حرارتي معين كنترل شده) به هيزم (منبع كنترل شده ديگري) سرايت مي‌كند. اين نوع آتش‌‌ را نمي‌توان به منزله آتش‌سوزي تلقي نمود، آتش مورد نظر بيمه‌گر كه در تعريف آتش‌سوزي به كار رفته است آتش خسارت زننده است كه تعهد بيمه‌گر جبران خسارت ناشي از اين آتش‌سوزي است كه به آن آتش وحشي نيز اطلاق مي‌گردد.

 

ب) قدرت توسعه و گسترش آتش

آتش بايد داراي قدرت و نيروي گسترش كافي باشد و بدون اضافه شدن شيء قابل اشتعال و يا حرارت اضافي خودبخود توسعه يابد.

بنابراين نكته قابل توجه اين است كه آيا آتش پس از سرايت به شيء، توسعه يافته است يا خير؟

اگر عمل سوختن ادامه و يا توسعه پيدا ننمايد نمي‌توان آن آتش‌ را به منزله آتش‌سوزي تلقي نمود. مانند سوختگي لباس يا قالي در اثر آتش سيگار يا پريدن جرقه‌اي (اگر بيمه‌گزار اقداماتي جهت جلوگيري از توسعه آتش‌ بنمايد و نگذارد كه آتش توسعه و گسترش بيابد در اين صورت تأديه خسارات ناشي از آتش‌ يا حرارت نمي‌توانند جزو بيمه آتش‌سوزي محسوب شوند.)

خسارات موارد زير ناشي از آتش‌سوزي نبوده و بيمه‌گر تعهدي بر جبران آنها ندارد:

1- ترك خوردگي و دودزدگي: مگر اينكه ناشي از آتش‌سوزي باشد.

2- كز دادن وياسوختن از رو: مگراينكه دراثرآتش‌سوزي باشد كه بيمه‌گر آن را مي‌پردازد.

3- تخمير شدن: هنگامي كه علوفه يا تنباكو و امثال آن مدت طولاني بر روي هم انبار شوند در اثر حرارت حاصل از عمل تخمير فاسد مي‌شوند. البته اگر در اثر حرارت حاصله از تخمير توليد آتش‌سوزي گردد، پرداخت كليه خسارات وارده بعد از مرحله تخمير به عهده بيمه‌گر است ولي خسارات قبل از ظهور آتش يعني در طول مرحله تخمير قابل تأديه نمي‌باشند.

- خسارات وارده از توليد حرارت خودبخود تا زماني كه به آتش‌سوزي تبديل نشده، بيمه‌گر تعهدي ندارد. مثل گرما وحرارتي كه از انبار كردن بر روي هم موادي از قبيل كود شيميايي، لاستيك كهنه و ياموادآغشته به چربي و نفت براي مدت زيادي توليد مي‌گردد.

- ذوب شدن و نرم شدن فلزات و اشياء ديگر كه بيشتر در دستگاههاي الكتريكي در اثر اتصال سيم برق مشاهده مي‌شود.

- دود دادن، بو دادن، پختن و سرخ كردن و مانند آنها.

 

مثلث حريق

عواملي را كه در ايجاد حريق عرفي بايد وجود داشته باشند مي‌توان به صورت يك مثلث تحت عنوان مثلث حريق نشان داد:

 ۱-حرارت

۲-اكسيژن

۳-ماده سوختني

         روش‌هاي اطفاي حريق

براي اطفاي حريق حداقل مي‌بايد يكي از عوامل بالا را حذف نماييم تا موفق به نابودي آتش گرديم.

الف) حذف اكسيژن (خفه كردن)

ب) حذف دما يا حرارت (سرد كردن)

ج) حذف ماده سوختني

 انواع حريق

آتش نوع اول A: اينگونه آتش‌سوزي از سوختن مواد خشك و يا جامد سوختني مانند چوب، كاغذ، فرش، پوشاك، پارچه، پشم، پنبه و به طور كلي مواد و وسايل اوليه خانگي كه همه اين سوخت‌ها داراي ريشه گياهي (سلولز) هستند به وجود مي‌آيد.

اينگونه آتش‌ها، اغلب عامل سومي را كه اكسيژن است و براي سوختن اجسام ضروري است به قدر كافي در خود ذخيره دارند و مي‌توانند مدت نسبتاً طولاني بدون اينكه به هوا دسترسي داشته باشند به سوختن ادامه دهند. اين سوخت‌ها پس از اينكه به طور كامل سوختند و خاموش شدند مقداري خاكستر از خود به جا مي‌گذارند.

به همين مناسبت به آتش‌سوزي اين سوخت‌ها، آتش‌سوزي خاكستردار يا خاكسترزا گفته مي‌شود اينگونه سوختها اگر به طور ناقص بسوزند از آنها ذغال باقي مي‌ماند، اين آتش‌سوزي‌ها اغلب در محل‌هايي بروز مي‌كنند كه سوخت‌هاي خشك يا جامد در دسترس باشند. ديده مي‌شود كه اينگونه آتش‌سوزي‌ها هنگام بلعيدن سوختني‌ها به لابه‌لاي بافت آنها نفوذ كرده و در تمام جهات آنها جريان مي‌يابند.

آتش‌ نوع دوم B: اين آتش‌سوزي‌ها از سوختن مايعات آتش‌گير يا خيلي زود آتش‌گير مانند نفت سفيد، گازوئيل، نفت خام، بنزين‌هاي گوناگون، روغن‌هاي نباتي و حيواني، گريس، رنگ‌ها و حلال‌هاي شيميايي به وجود مي‌آيند. در اين آتش‌سوزي‌ها ديده مي‌شود كه آتش‌سوزي در سطح مايع به صورت ورقه‌اي نازك در جريان است اين عمل در واقع همان واكنش‌هاي شيميايي زنجيره‌اي است كه بين سه عامل اصلي در حال انجام است.

اينگونه آتش‌سوزي‌ها پس از خاموش شدن، چيزي از خود باقي نمي‌گذارند و به علت اين كه اين آتش‌سوزي‌ها اغلب روي سطح مايعات مي‌سوزند به آنها آتش سوزي‌هاي سطحي، چرب و بدون خاكستر گفته مي‌شود. اين آتش‌سوزي‌ها غالباً در جاهايي رخ مي‌دهند كه مايعات قابل اشتعال در دسترس باشند.

آتش نوع سوم C: اينگونه آتش‌سوزي‌ها سوختن گازهاي آتش‌گير طبيعي و يا غير طبيعي هستند هر گاه مقداري از اين گازها در هوا و يا محيط‌هاي سر بسته و محدود پراكنده شود بر اثر رسيدن جرقه‌اي كوچك آميزه گاز و هوا به انفجار شديدي مي‌انجامد و آتش‌سوزي دهشتناكي را به دنبال خواهد داشت.

اين نوع آتش‌ سوزي‌ها اغلب در جاهايي رخ مي‌دهد كه گازهاي بسيار آتش‌گير با مايعات تبخير شدني شديد وجود داشته باشد و پس از پراكنده شدن در محيط نسبتي از حجم هوا را اشغال نموده باشد.

آتش نوع چهارم D: اينگونه آتش‌سوزي‌ها از سوختن مواد و عناصري كمياب نظير سديم، پتاسيم، ليتيوم، زيركانيوم، اورانيوم، توريوم، تيتانيوم، منيزيم به وجود مي‌آيند به علت اينكه اينگونه سوخت‌ها كمتر در دسترس عموم قرار دارند يا اصلاً قرار ندارند به اين آتش سوزي‌ها، آتش‌سوزي‌هاي نادر و كمياب گفته مي‌شود. اين آتش‌سوزي‌ها ممكن است غالباً در آزمايشگاه‌ها و مراكز تهيه مواد شيميايي روي دهد.

آتش نوع پنجم E: به آتش‌سوزي‌هايي گفته مي‌شود كه در دستگاه‌ها و ادوات برقي از قبيل ژنراتورها، ترانسفورماتورها، الكتروموتورها، مراكز توليد ادوات و خطوط توزيع نيرو رخ مي‌دهند. اين قسم آتش‌سوزي‌ها نه فقط در اين دستگاهها بروز مي‌كنند بلكه در وسايل برقي خانگي مانند اجاق‌هاي برقي، هيترها، تلويزيون و ساير ادواتي كه با مصرف برق كار مي‌كنند نيز به وجود مي‌آيد.

اغلب اين نوع آتش‌سوزي‌ها كه در خانه‌ها و وسايل خانگي برقي به وجود مي‌آيند معمولاً به آتش‌سوزي نوع اول و در محل‌هايي كه با مايعات آتش‌گير سروكار دارند به آتش‌سوزي‌هاي نوع دوم تبديل مي‌شوند.

  انفجار  EXPLOSION

در بيمه آتش‌سوزي انفجار به مفهوم هر نوع آزاد شدن ناگهاني انرژي حاصل از انبساط گاز و يا بخار است.

انفجار ممكن است به صور مختلف بروز كند اما همه آنها ويژگي مشتركي دارند بدين معني كه علت هر انفجار، انبساط مقدار زيادي گاز يا بخار است كه بر اثر فشار قوي و يا توليد حرارت و يا فعل و انفعالات شيميايي به مانع اطراف خود فشار آورده، آن را مي‌تركاند.

هر انفجاري در بيمه نامه آتش‌سوزي قابل بيمه شدن نيست، از جمله انفجارهاي هسته‌اي و مواد منفجره و بعضي از انفجارها طبق شرايط خاص و با منظور نمودن حق بيمه اضافي تحت پوشش بيمه آتش‌سوزي قرار خواهند گرفت مثل انفجار ظروف تحت فشار.

 

صاعقه   LIGHTING

در بيمه آتش‌سوزي صاعقه عبارت است از تخليه بار الكتريكي بين دو ابر يا بين ابر و زمين كه بر اثر القاي دو بار مختلف به وجود مي‌آيد.

مقصود از خطر صاعقه تنها خسارات وارد شده در اثر آتش‌سوزي ناشي از صاعقه نيست بلكه منظور، خسارت مستقيم ناشي از صاعقه است كه اصطلاحاً آن را صاعقه سرد مي‌نامند و بدون آتش‌سوزي توليد مي‌شود مانند: گداخته شدن، تركيدن، سوختن از رو.

صاعقه‌اي كه در نزديكي موتور يا ماشين ديگري به سيم‌هاي موجود در هواي آزاد كه نيروي برق را به آن موتور منتقل مي‌كند اصابت كند بار زياد حاصل از برخورد صاعقه به سيم، به موتور منتقل و باعث خرابي دستگاهها مي‌شود كه اينگونه خسارات از تعهد بيمه‌گر خارج است.

به طور خلاصه خساراتي كه در اثر حرارت مستقيم يا غير مستقيم صاعقه و يا در اثر نيروي آن توليد شوند خسارات مستقيم صاعقه هستند كه بيمه شده محسوب مي‌گردند اما خساراتي را كه در اثر انرژي الكتريكي صاعقه توليد شوند خسارات غير مستقيم صاعقه نامند كه بيمه شده محسوب نمي‌شوند.

 

* خسارات و هزينه‌هاي قابل تامين در بيمه آتش‌سوزي بر اساس ماده 21 قانون بيمه:

الف) خسارت وارد به موضوع بيمه از حريق، اگرچه حريق در نزديكي آن واقع شده باشد.

ب) هر خسارت يا تنزل قيمت وارده به اموال از آب يا هر وسيله ديگري كه براي خاموش كردن آتش بكار برده شده است.

پ) تلف يا معيوب شدن مال در هنگام نجات دادن آن از حريق

ت) خسارت وارده به اموال بيمه شده در نتيجه خراب كردن كلي يا جزئي بنا براي جلوگيري از سرايت يا توسعه حريق.

 

* خسارت و هزينه‌هاي قابل تامين در بيمه ‌آتش‌سوزي مطابق ماده 11 شرايط عمومي بيمه‌نامه

اين بيمه‌نامه خسارات مشروحه زير را تامين مي‌نمايد:

1- خسارت مستقيم ناشي از آتش، صاعقه و انفجار.

2- خسارت و هزينه‌ ناشي از اقدامات لازم كه به منظور جلوگيري از توسعه خسارت صورت مي‌گيرد همچنين خسارت و هزينه ناشي از نقل مكان ضروري مورد بيمه به منظور نجات آن از خطرات بيمه شده.

 

انواع موارد قابل پوشش در بيمه‌هاي آتش‌سوزي

در بيمه‌هاي آتش‌سوزي منازل مسكوني، مراكز صنعتي از قبيل كارخانجات صنايع غذايي، آشاميدني، نساجي، شيميايي، چوب و كاغذ و كليه موارد غير صنعتي از قبيل فروشگاههاي تجاري، بيمارستانها، ساختمانهاي اداري، آموزشگاهها را مي‌توان تحت پوشش قرار داد